Στις 28 Οκτωβρίου 1940, Ιταλικές δυνάμεις εισέβαλαν στην περιοχή της Πίνδου. Στη μάχη που εξελίχθηκε στα Υψώματα Πάτωμα, Μούκα και Πάνω Αρένα, το Απόσπασμα Πίνδου αγωνίστηκε με σθένος απέναντι στις πολυπληθέστερες Ιταλικές δυνάμεις. Η αντίσταση των ελληνικών δυνάμεων διατηρήθηκε στη γραμμή, μέχρι τα μεσάνυχτα της 29ης Οκτωβρίου, όταν υπό την πίεση των Ιταλών και τις αντίξοες καιρικές συνθήκες που επικρατούσαν, τα τμήματα συμπτύχθηκαν προς το Επταχώρι. Παρά την υποχώρηση, οι μάχες της 28ης και 29ης Οκτωβρίου καθυστέρησαν σημαντικά τα σχέδια των Ιταλών για ταχεία κατάληψη της Δυτικής Μακεδονίας και επέτρεψαν στον Ελληνικό Στρατό να οργανώσει συστηματική αντεπίθεση τις επόμενες μέρες.

Στις 30 Οκτωβρίου, εξαιτίας της κρισιμότητας της κατάστασης στο μέτωπο, η Ι Μεραρχία στάλθηκε στο Επταχώρι, για να ενισχύσει τον αγώνα του Αποσπάσματος Πίνδου. Η διοίκηση των ελληνικών δυνάμεων της Μάχης της Πίνδου ανατέθηκε στον διοικητή της Ι Μεραρχίας, Υποστράτηγο Βασίλειο Βραχνό, ο οποίος έφτασε στο Επταχώρι το μεσημέρι της 30^ης Οκτωβρίου. Από τις 30 έως τις 31 Οκτωβρίου, η Ι Μεραρχία πραγματοποίησε επιχειρήσεις για την ανασυγκρότηση των δυνάμεων που μάχονταν από τις 28 Οκτωβρίου ενάντια στην Ιταλική Μεραρχία «Τζούλια». Παρά τις προσπάθειες και τη σθεναρή αντίσταση των Ελλήνων, οι αριθμητικά ανώτερες ιταλικές δυνάμεις κατάφεραν να δημιουργήσουν ένα μικρό θύλακα στις αμυντικές γραμμές, προωθούμενες προς το χωριό Φούρκα μέχρι το βράδυ της 31ης Οκτωβρίου.

Απέναντι σε αυτήν την ανησυχητική εξέλιξη, το Γενικό Στρατηγείο αντέδρασε άμεσα, αναθέτοντας στο Β΄ Σώμα Στρατού τη διοίκηση των πολεμικών επιχειρήσεων στον τομέα Πίνδου. Παράλληλα, ενίσχυσε την παρουσία των ελληνικών δυνάμεων στο μέτωπο αποστέλλοντας την Ταξιαρχία Ιππικού, με διοικητή τον Συνταγματάρχη Σωκράτη Δημάρατο. Υπό την ηγεσία του Αντιστράτηγου Δημήτριου Παπαδόπουλου, διοικητή του Β΄ Σώματος Στρατού, σχεδιάστηκε η αντεπίθεση των ελληνικών δυνάμεων στον τομέα Πίνδου, που περιλάμβανε μεταξύ άλλων την κατάληψη των θέσεων στη διάβαση της Αρένας και τη διάσπαση του αριστερού πλευρού της 3ης Μεραρχίας Αλπινιστών «Τζούλια».

Στις πρώτες πρωινές ώρες της 1^ης Νοεμβρίου ξεκίνησε η Ελληνική αντεπίθεση. Η Ι Μεραρχία, εξαπέλυσε επίθεση στη γραμμή Οξυά-Γύφτισσα (νοτιοανατολικά της σημερινής Καστανέας), επιδιώκοντας τη διάσπαση του αριστερού άκρου των ιταλικών δυνάμεων, οι οποίες προωθούνταν προς τη Σαμαρίνα. Μέχρι το βράδυ της ίδιας ημέρας, οι ελληνικές δυνάμεις επιχειρούσαν διαρκείς αντεπιθέσεις, οι οποίες έφεραν ενθαρρυντικά αποτελέσματα, ανακαταλαμβάνοντας τις περιοχές στον αριστερό υποτομέα της Μάχης της Πίνδου ως το χωριό Κάντσικο (σημερινή Δροσοπηγή Ιωαννίνων) και στον κεντρικό υποτομέα ως τη Λυκορράχη. Εκτός από τις ανακαταλήψεις εδαφών, η αντεπίθεση σημείωσε και άλλες επιτυχίες, καθώς συνελήφθησαν 222 Ιταλοί αιχμάλωτοι, μεταξύ των οποίων και τρεις αξιωματικοί, ενώ κατασχέθηκαν σημαντικά λάφυρα και εφόδια.

Παράλληλα με τις πολεμικές επιχειρήσεις που διεξάγονταν, τις πρώτες μεσημβρινές ώρες της 1ης Νοεμβρίου, η Ταξιαρχία Ιππικού, υπό τις διαταγές του Συνταγματάρχη Σωκράτη Δημάρατου, προωθήθηκε στο Δοτσικό, ενισχύοντας τον αριστερό υποτομέα της Μάχης της Πίνδου. Από εκεί προέλασε στα στρατηγικής σημασίας Υψώματα Σκούρτζα και Αννίτσα, απ’ όπου η Ταξιαρχία μπορούσε να παρατηρεί την προέλαση των ιταλικών δυνάμεων στη Σαμαρίνα.

Έχοντας ως αφετηρία αυτές τις θέσεις, την επόμενη μέρα, 2 Νοεμβρίου, πραγματοποιήθηκαν επιθέσεις κατά των ιταλικών δυνάμεων που στο μεταξύ είχαν καταλάβει τη Σαμαρίνα. Το μεσημέρι της 2ας Νοεμβρίου δύο μονάδες της Ταξιαρχίας Ιππικού κινήθηκαν κατά των ιταλικών δυνάμεων που είχαν εγκατασταθεί ανατολικά της Σαμαρίνας. Παρά τις πολύωρες μάχες, η ισχυρή παρουσία των Ιταλών είχε ως αποτέλεσμα την υποχώρηση των ελληνικών δυνάμεων προς τα Υψώματα Σκούρτζα και Αννίτσα, με ελαφρές απώλειες: 2 νεκροί και 3 τραυματίες.