Μάχη Σαμαρίνας
Σύντομη Περιγραφή:
Στις 2 Νοεμβρίου 1940, η 3η Μεραρχία Αλπινιστών «Τζούλια» κατέλαβε τη Σαμαρίνα, συναντώντας ελάχιστη αντίσταση στο όρος Βούζιο. Η Ελληνική Ταξιαρχία Ιππικού επιχείρησε να προωθηθεί ανατολικά του χωριού, αλλά αναχαιτίστηκε από ισχυρές ιταλικές δυνάμεις. Ωστόσο, την επόμενη, 3 Νοεμβρίου, εκμεταλλευόμενη την προώθηση των Ιταλών στο Δίστρατο, η Ταξιαρχία Ιππικού ανακατέλαβε τη Σαμαρίνα και την ευρύτερη περιοχή. Η σημαντική αυτή νίκη ανάγκασε τις ιταλικές δυνάμεις να υποχωρήσουν δυτικά, αποφεύγοντας τον εγκλωβισμό από τον Ελληνικό Στρατό. Έτσι, μόλις μία εβδομάδα μετά την έναρξη της εισβολής, ο Ελληνικός Στρατός, με την έντονη υποστήριξη των ντόπιων, ανέκοψε την ταχεία διείσδυση των Ιταλών στη Δυτική Μακεδονία. Η ανακατάληψη της Σαμαρίνας αποτέλεσε την αρχή της επικείμενης συντριπτικής ήττας των Ιταλών.
Φωτογραφικό υλικό:
Αναλυτική Περιγραφή:
Στη 1 Νοεμβρίου, ξεκίνησε η ελληνική αντεπίθεση κατά των ιταλικών δυνάμεων που είχαν εισβάλει στην περιοχή της Πίνδου από τα τέλη του Οκτωβρίου. Η Ι Μεραρχία, που είχε σταλεί στην περιοχή στις 30 Οκτωβρίου, επιχείρησε να ανακτήσει τα εδάφη στη γραμμή Οξυά-Γύφτισσα (νοτιοανατολικά της σημερινής Καστανέας), με στόχο τη διάσπαση του αριστερού άκρου των ιταλικών δυνάμεων, που προωθούνταν ταχύτατα προς τη Σαμαρίνα. Μέχρι το βράδυ, οι ελληνικές δυνάμεις κατάφεραν να σταθεροποιήσουν την ιταλική προέλαση στον κεντρικό υποτομέα της Μάχης της Πίνδου και να καθυστερήσουν την εισβολή των Ιταλών προς τα νοτιοανατολικά. Παράλληλα, ο αριστερός υποτομέας ενισχύθηκε από την άφιξη της Ταξιαρχίας Ιππικού την 1η Νοεμβρίου, η οποία, υπό τις διαταγές του Συνταγματάρχη Σωκράτη Δημάρατου, κατέλαβε άμεσα τα Υψώματα Σκούρτζα και Αννίτσα δυτικά της Σαμαρίνας.
Τις πρώτες πρωινές ώρες της 2ας Νοεμβρίου το 8ο Σύνταγμα της 3ης Μεραρχίας Αλπινιστών «Τζούλια», αφού απώθησε μικρή δύναμη του ελληνικού στρατού στο όρος Βούζιο, κατέλαβε τη Σαμαρίνα και μέχρι τις απογευματινές ώρες είχε προωθηθεί στο χωριό Δίστρατο. Παράλληλα, η Ταξιαρχία Ιππικού από το μεσημέρι ως το βράδυ της ίδιας ημέρας επιχείρησε την κατάληψη του Υψώματος Ρέντα, ανατολικά της Σαμαρίνας, με στόχο την ανακοπή της προέλασης των Ιταλικών δυνάμεων. Παρά τις πολύωρες μάχες, οι Έλληνες δεν κατάφεραν να υποχρεώσουν σε υποχώρηση τις ισχυρά οργανωμένες ιταλικές δυνάμεις και ως αποτέλεσμα επέστρεψαν στα Υψώματα Σκούρτζα και Αννίτσα, έχοντας υποστεί ελαφρές απώλειες: δύο νεκρούς και τρεις τραυματίες.
Την επόμενη, 3 Νοεμβρίου, η Ταξιαρχία Ιππικού επιχείρησε νέα επίθεση προς τη Σαμαρίνα. Σύμφωνα με το σχέδιο, οι δυνάμεις της Ταξιαρχίας θα επιχειρούσαν την κατάληψη του υψώματος Κύρκουρη, στα βόρεια της Σαμαρίνας και σε δεύτερο χρόνο την κατάληψη της Σαμαρίνας. Από τις πρώτες αναγνωριστικές επιχειρήσεις, φάνηκε πως ο κύριος όγκος του των ιταλικών δυνάμεων είχε εγκαταλείψει την ευρύτερη περιοχή. Ουλαμός που στάλθηκε για αναγνώριση στο Ύψωμα Ρέντα δεν εντόπισε την παρουσία Ιταλών στρατιωτών, παρά μόνο σημαντικό πολεμικό υλικό παρατημένο. Το γεγονός αυτό ίσως να φανερώνει την άτακτη υποχώρηση των Ιταλών κατά τη διάρκεια της μάχης της προηγούμενης ημέρας.
Στη συνέχεια, γύρω στις 10:30 ουλαμός της Ταξιαρχίας Ιππικού προωθήθηκε στη Σαμαρίνα για αναγνώριση, όπου βρέθηκε αντιμέτωπος με ελαφρά ιταλικά τμήματα μιας διμοιρία πεζικού, οπλισμένης με πολυβόλα. Στη μάχη που ακολούθησε και διήρκεσε ως το μεσημέρι, ο ουλαμός αναγνωρίσεως και η ελαφρά ίλη της Ταξιαρχίας Ιππικού που έσπευσε στο σημείο κατάφεραν να καταλάβουν τη Σαμαρίνα και να αιχμαλωτίσουν 11 Ιταλούς. Οι υπόλοιπες δυνάμεις της ιταλικής διμοιρίας τράπηκαν σε φυγή προς το Δίστρατο. Έπειτα από την κατάληψη της Σαμαρίνας, οι δυνάμεις της Ταξιαρχίας προωθήθηκαν στο Ύψωμα Κύρκουρη, το οποίο κατέλαβαν αμαχητί.
Η ανακατάληψη της Σαμαρίνας από τον Ελληνικό Στρατό, που πραγματοποιήθηκε στις 3 Νοεμβρίου 1940, ανάγκασε τις ιταλικές δυνάμεις να υποχωρήσουν προς τα δυτικά, καθώς βρέθηκαν μπροστά στον κίνδυνο να περικυκλωθούν από τον ελληνικό στρατό στην περιοχή του Διστράτου. Μία εβδομάδα μετά την έναρξη της ιταλικής εισβολής, και παρά τις αντίξοες καιρικές συνθήκες και την αριθμητική υπεροχή των Ιταλών, ο Ελληνικός Στρατός, με τη σθεναρή υποστήριξη των ντόπιων, κατάφερε να ανακόψει τις προσπάθειες για ταχεία διείσδυση των Ιταλών στη Δυτική Μακεδονία. Επιπλέον, ήδη από τις 3 Νοεμβρίου, άρχισαν να εμφανίζονται τα πρώτα σημάδια της συντριπτικής ήττας της Μεραρχίας Αλπινιστών «Τζούλια», η οποία ολοκληρώθηκε στις 13 Νοεμβρίου.
Ενδεικτική Βιβλιογραφία:
ΓΕΣ, Ιστορικόν Πολεμικών Επιχειρήσεων 1940-1941 συνταχθέν κατ’ εντολήν Υπουργείου Εθνικής Αμύνης, τ. 2.1: Αι εν Πίνδω επιχειρήσεις, Αθήναι χ.χ.
ΓΕΣ, Εφοδιασμοί του στρατού εις υλικά οπλισμού και πυρομαχικών πυροβολικού και πεζικού κατά τον πόλεμον 1940-41, Αθήναι 1982.
ΓΕΣ, Η υγειονομική υπηρεσία του στρατού κατά τον πόλεμον 1940-1941, Αθήνα 1983.
ΓΕΣ, Επίτομη Ιστορία του Ελληνοϊταλικού και Ελληνογερμανικού πολέμου 1940-1941. Επιχειρήσεις Στρατού Ξηράς, Αθήνα 1985.
Παπαδήμας Β. (επιμ.), Απομνημονεύματα Στρατηγού Βασιλείου (Βάσσου) Βραχνού. Ο Ελληνοϊταλικός Πόλεμος 1940-41 και η δράση της Σιδηράς Μεραρχίας Λαρίσης, Θεσσαλονίκη 2014.
Παπακωνσταντίνου Θ.Φ. , Η μάχη της Ελλάδος 1940-1941, Αθήνα 1971.
Σχετιζόμενα σημεία
Μνημείο Πεσόντων. Σαμαρίνα, Γρεβενά

Μνημείο Πεσόντων. Σαμαρίνα, Γρεβενά




