Μεταξύ του Φεβρουαρίου και του Μαρτίου του 1905, Βούλγαροι κομιτατζήδες, οργανωμένοι από τον βοεβόδα Κόλε Αντρέεφ, πραγματοποίησαν μια σειρά από εχθροπραξίες, που είχαν στόχο να πλήξουν στρατηγικής σημασίας στόχους γύρω από την περιοχή της Καστοριάς:

• Στις 21 Φεβρουαρίου, οι άνδρες του Κόλε επιτέθηκαν στη Μονή του Αγίου Νικολάου Σλίβενης (σημ. Κορομηλιά), πυρπολώντας το καθολικό και σκοτώνοντας τον ηγούμενο και έναν μοναχό.
• Στις 24 Φεβρουαρίου, ο βοεβόδας Κόλε με συνοδεία περίπου ογδόντα ένοπλων ανδρών, οι οποίοι προέρχονταν από τη Ζαγορίτσανη, εισέβαλαν στη Μονή του Αγίου Νικολάου Τσιριλόβου. Εκεί, οι Βούλγαροι Κομιτατζήδες, αφού κατέστρεψαν το εσωτερικό του καθολικού, το πυρπόλησαν, και έπειτα δολοφόνησαν έναν γέρο μοναχό που εγκαταβίωνε στη μονή.
• Στις 15 Μαρτίου, ομάδα Βούλγαρων Κομιτατζήδων από τη Ζαγορίτσανη εκτέλεσε τον Καστοριανό Βασίλειο Μελεγκάνο (1877-1905), δάσκαλο που είχε διοριστεί στο χωριό Σέτομα (σημ. Κεφαλάρι) από τον Στέφανο Δραγούμη (1842-1923). Η δολοφονία του Μελεγκάνου ήταν ωμή και σχετίζονταν με τους εθνικούς ανταγωνισμούς στην περιοχή, καθώς ο δάσκαλος ήταν συνεργάτης του Μακεδονικού Κομιτάτου και υπεύθυνος για την οργάνωση του Αγώνα στη γύρω περιοχή.
• Λίγες μέρες αργότερα, στις 18 Μαρτίου, οι κομιτατζήδες του Κόλε πυρπόλησαν ακόμα ένα μοναστήρι, τη Μονή του Αγίου Αθανασίου Ζηκόβιστας.

Σε γενικές γραμμές, τα μοναστήρια είχαν συνδεθεί με την οργάνωση της αντίστασης κατά των Βούλγαρων Κομιτατζήδων, καθώς σε αυτά φιλοξενούνταν συχνά οπλαρχηγοί και μέλη των ενόπλων ομάδων των Ελλήνων Μακεδονομάχων. Ακόμα, στους χώρους των μοναστηριών ο Μητροπολίτης Καστοριάς Γερμανός Καραβαγγέλης (1866-1935), συναντούσε, συνεργαζόταν και μυούσε στον Μακεδονικό Αγώνα οπλαρχηγούς και μέλη των ενόπλων ομάδων.

Η έντονη παρουσία και επιθετικότητα των Κομιτατζήδων του Κόλε στην ευρύτερη περιοχή της Καστοριάς, καθώς και οι στόχοι στρατηγικής σημασίας που επλήγησαν από αυτούς, έφεραν ανησυχία στους ελληνορθόδοξους κατοίκους της περιοχής, όπως επίσης και τα ένοπλα σώματα των Ελλήνων Μακεδονομάχων. Για τον λόγο αυτό οι οπλαρχηγοί, με επικεφαλής τον Γεώργιο Τσόντο (καπετάν Βάρδα), συσκεφτήκαν για το μέλλον του Μακεδονικού Αγώνα και έθεσαν στο στόχαστρό τους τη Ζαγορίτσανη, η οποία αποτελούσε σημαντικό κέντρο οργάνωσης των Εξαρχικών, ήδη από την περίοδο της εξέγερσης του Ίλιντεν (20 Ιουλίου/2 Αυγούστου 1903).

Παράλληλα με τις εξελίξεις, το Ελληνομακεδονικό Κομιτάτο απέστειλε στη Δυτική Μακεδονία τον οπλαρχηγό Στέφανο Δούκα (καπετάν Μάλλιο), προκειμένου να ενισχύσει με το ένοπλο σώμα του τις δυνάμεις των Ελλήνων Μακεδονομάχων.

Τα ξημερώματα της 25ης Μαρτίου 1905, συσπειρωμένες δυνάμεις Μακεδονομάχων, με επικεφαλής τον καπετάν Βάρδα, εισέβαλαν στη Ζαγορίτσανη, από τα νότια και τα βόρεια, με σκοπό να συλλάβουν τους Εξαρχικούς που ζούσαν εντός του χωριού. Στα βόρεια, οι δυνάμεις του καπετάν Μάλλιου, δεν βρήκαν καμία αντίσταση και εκτέλεσαν την αποστολή τους, συλλαμβάνοντας κάποιους Εξαρχικούς, καθώς και τον παπά του χωριού. Ωστόσο, στα νότια, οι δυνάμεις του καπετάν Βάρδα βρέθηκαν αντιμέτωπες με οργανωμένες ομάδες ένοπλων Κομιτατζήδων, με την επιχείρηση να εξελίσσεται σε ένοπλη σύρραξη. Στη διάρκεια της μάχης, οι Έλληνες Μακεδονομάχοι πολέμησαν με βαναυσότητα, σκοτώνοντας περισσότερους από 60 Εξαρχικούς και πυρπολώντας αρκετές οικίες και κτίρια της Ζαγορίτσανης.

Η νίκη στη μάχη της Ζαγορίτσανης ήταν στρατηγικής σημασίας για τις δυνάμεις των Μακεδονομάχων. Ωστόσο, η ωμότητα των εχθροπραξιών, αλλά και η απαγόρευση της ταφής των νεκρών για τέσσερις ημέρες, προκειμένου να ελεγχθούν τα γεγονότα από διεθνή επιτροπή που κατέφτασε στο χωριό επέφεραν γενική κατακραυγή και διαμαρτυρίες που διατυπώθηκαν εντός του Ελληνικού κράτους αλλά και σε διεθνές επίπεδο.