Μάχη Κωστενετσίου
Σύντομη Περιγραφή:
Στη διάρκεια της νύχτας μεταξύ 12ης και 13ης Μαΐου 1908, οι Έλληνες Μακεδονομάχοι επιτέθηκαν αιφνιδιαστικά στο Κωστενέτσι (σημ. Ιεροπηγή), σημαντικό κέντρο δράσης Βούλγαρων Κομιτατζήδων. Υπό τις διαταγές των οπλαρχηγών Γ. Δικωνύμου-Μακρή και Λ. Παπαλουκά, οι επιθέσεις ξεκίνησαν ταυτόχρονα από τα δυτικά και τα ανατολικά του χωριού και είχαν ως αποτέλεσμα την καταστροφή 27 οικιών και τον θάνατο περίπου 40 Εξαρχικών. Η μάχη, η οποία έληξε με την επέμβαση του Οθωμανικού στρατού, αποτελεί από τα πιο κρίσιμα γεγονότα που διαδραματίστηκαν πριν από τον τερματισμό του Μακεδονικού Αγώνα το καλοκαίρι του 1908.
Φωτογραφικό υλικό:
Αναλυτική Περιγραφή:
Από τον χειμώνα του 1907 έως την άνοιξη του 1908, η κατάσταση στη Δυτική Μακεδονία είχε επιδεινωθεί σημαντικά για τους Έλληνες Μακεδονομάχους. Οι Οθωμανοί είχαν σκληρύνει τη στάση τους απέναντι στους ελληνορθόδοξους πληθυσμούς του Βιλαετίου Μοναστηρίου (σημ. Μπίτολα), πραγματοποιώντας αρκετές συλλήψεις οπλαρχηγών και οπλιτών, και βιαιοπραγώντας συχνά εναντίον χωριών που διατηρούσαν τη πίστη τους στο Οικουμενικό Πατριαρχείο. Τον ίδιο καιρό φαίνεται να ενισχύθηκαν οι δυνάμεις των ένοπλων σωμάτων των Εξαρχικών που δρούσαν στην ευρύτερη περιοχή της Μακεδονίας.
Στην προσπάθεια αντιμετώπισης των παραπάνω προκλήσεων, αλλά και των περαιτέρω δυσκολιών που δημιουργήθηκαν στους Μακεδονομάχους από την αποχώρηση του Γεωργίου Τσόντου (Καπετάν Βάρδα) και τη γενικότερη αποδιοργάνωση των ελληνικών δυνάμεων στο Βιλαέτι Μοναστηρίου, το Μακεδονικό Κομιτάτο αντέδρασε οργανώνοντας και στέλνοντας στη Δυτική Μακεδονία δύο νέα ένοπλα σώματα. Το πρώτο αποτελούνταν από σαράντα τέσσερις οπλίτες και διοικούνταν από τον έμπειρο Κρητικό οπλαρχηγό, Γεώργιο Δικώνυμο-Μακρή, ο οποίος διέμενε στην Αθήνα από τον Νοέμβριο του 1906 εξαιτίας τραυματισμού. Το δεύτερο, μεγέθους περίπου είκοσι ανδρών, τελούσε υπό τις διαταγές του Ανθυπολοχαγού Πεζικού Λουκά Παπαλουκά (Καπετάν Ρουμελιώτη).
Στις 23 Απριλίου 1908, ανήμερα της εορτής του Αγίου Γεωργίου, το δύο σώματα συναντήθηκαν στο χωριό Βαντσικό (σημ. Κυδωνιές) και συνέχισαν τη δράση τους από κοινού. Λίγες μέρες αργότερα, ενισχύθηκαν και από το δωδεκαμελές σώμα του οπλαρχηγού Ευάγγελου Κοροπούλη, καθώς και το σώμα του οπλαρχηγού Γεωργίου Σούλιου. Οι συνασπισμένες δυνάμεις των Ελλήνων οπλαρχηγών αποφάσισαν να επιτεθούν στα Καστανοχώρια, ξεκινώντας από το Κωστενέτσι (σημ. Ιεροπηγή), το οποίο συνιστούσε σημαντικό κέντρο δράσης Βούλγαρων τσετών.
Η επίθεση στο Κωστενέτσι πραγματοποιήθηκε τη νύχτα ανάμεσα στη 12η και 13η Μαΐου. Οι Έλληνες Μακεδονομάχοι, βρισκόμενοι υπό τις οδηγίες του Δικωνύμου-Μακρή και του Καπετάν Ρουμελιώτη, χωρίστηκαν σε μικρότερες ομάδες και επιτέθηκαν από τα δυτικά και τα ανατολικά, περικυκλώνοντας το χωριό. Κατά τη διάρκεια της επιχείρησης που ακολούθησε, τα σώματα των Μακεδονομάχων προκάλεσαν σημαντικές απώλειες στους Εξαρχικούς, σκοτώνοντας περίπου 40 και πυρπολώντας γύρω στις 27 οικίες με τη χρήση βομβών και πετρελαίου. Οι ελληνικές απώλειες ανήλθαν σε 2 νεκρούς και λίγους τραυματίες, μεταξύ των οποίων και οι οπλαρχηγοί Χαραλαμπόπουλος και Πενθερουδάκης.
Η μάχη στο Κωστενέτσι τερματίστηκε με την άφιξη του Οθωμανικού ιππικού, το οποίο στάλθηκε από την Μπίγλιστα (σημ. Βίγλιστα στην Κορυτσά της Αλβανίας). Η ισχυρή παρουσία του Οθωμανικού στρατού ανάγκασε το σώμα του Δικωνύμου-Μακρή, το οποίο πολεμούσε στα δυτικά, να υποχωρήσει προς την περιοχή των Κορεστίων και, αποφεύγοντας ενέδρες του οθωμανικού στρατού στα χωριά της περιοχής, να λημεριάσει τελικά στο Βίτσι έως τα τέλη Μαΐου. Το σώμα του Παπαλουκά, το οποίο μαχόταν στα ανατολικά, διέφυγε νοτιότερα προς τα Καστανοχώρια, όπου και συνέχισε τον Αγώνα μέχρι και την Επανάσταση των Νεότουρκων τον Ιούλιο του 1908.
Ενδεικτική Βιβλιογραφία:
Βακαλόπουλος Κωνσταντίνος Α., Μακεδονικός Αγώνας. Η ένοπλη φάση 1904-1908, Θεσσαλονίκη: Εκδόσεις Μπαρμπουνάκης, 1987.
Κολιόπουλος Ιωάννης Σ., Μιχαηλίδης Ιάκωβος Δ., Παπανικολάου Κωνσταντίνος Σ. (επιμ.), Αφανείς Γηγενείς Μακεδονομάχοι (1903-1913), Θεσσαλονίκη: Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών ‒ University Studio Press, 2008.
Μόδης Γεώργιος, Μακεδονικός Αγών και Μακεδόνες αρχηγοί, Θεσσαλονίκη: Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, 1967.
Μόδης Γεώργιος, Ο Μακεδονικός Αγών και η νεώτερη Μακεδονική ιστορία, Θεσσαλονίκη: Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών ‒ Μακεδονική Βιβλιοθήκη 26, 1967.
Μπακαΐμης Αλέξανδρος Σ., «Μακεδονικός Αγώνας. Η εξέλιξη της εποποιίας στα Καστανοχώρια της Δυτικής Μακεδονίας», Μακεδονική Ζωή 224 (1985)
Μπακαΐμης Αλέξανδρος Σ., «Ο Μακεδονικός Αγώνας στα Καστανοχώρια της Δυτικής Μακεδονίας», στο: Ο Μακεδονικός Αγώνας. Συμπόσιο, Θεσσαλονίκη, Φλώρινα-Καστοριά-Έδεσσα, 28 Οκτωβρίου – 2 Νοεμβρίου 1984, Θεσσαλονίκη: Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου, Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα 1987, 337-347.
Χατζής Δημήτριος Κ., Ιστορία του Μακεδονικού Αγώνος: Αθήναι 1971.
Dakin Douglas, The Greek struggle in Macedonia, 1897-1913, Θεσσαλονίκη: Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου, 1966.

