Ενέδρα κοντά στο Αετόζι – Θάνατος του οπλαρχηγού Βαγγέλη Στρεμπενιώτη
Σύντομη Περιγραφή:
Ο Ευάγγελος Νάτσης ή Γεωργίου (1876-1904) καταγόταν από το Στρέμπενο (σημ. Ασπρόγεια) της Φλώρινας. Έλαβε ενεργό μέρος στα πρώτα έτη του Μακεδονικού Αγώνα (περ. 1900-1904), ως οπλαρχηγός, διοικώντας ένα μικρό ένοπλο σώμα που αποτελούνταν από ντόπιους και Κρητικούς. Ο καπετάν Βαγγέλης διακρίθηκε για την ανδρεία και την αποφασιστικότητά του, πραγματοποιώντας επιθέσεις εναντίον των Κομιτατζήδων που δρούσαν στα περίχωρα της γενέτειράς του. Στις 12 Μαΐου 1904, καθώς επέστρεφε στα Ασπρόγεια από το Μοναστήρι (σημ. Μπίτολα), δολοφονήθηκε από Κομιτατζήδες που είχαν στήσει ενέδρα κοντά στο Αετόζι (σημ. Αετός).
Φωτογραφικό υλικό:
Αναλυτική Περιγραφή:
Ο Ευάγγελος Νάτσης ή Γεωργίου, γνωστός ως Βαγγέλης Στρεμπενιώτης, γεννήθηκε το 1876 στο χωριό Στρέμπενο (σημ. Ασπρόγεια) της Φλώρινας. Ήταν σλαβόφωνος, καθώς η οικογένειά του καταγόταν πιθανότατα από την Ήπειρο, από την περιοχή της Τσαμουριάς. Για κάποιο χρονικό διάστημα ο Στρεμπενιώτης έζησε στην Κωνσταντινούπολη, όπου φαίνεται ότι εργάστηκε ως κτίστης και γαλατάς. Παράλληλα με την εργασία του, συνδέθηκε με το Βουλγαρικό Κομιτάτο και συμμετείχε σε δράσεις του. Η απέλασή του από την Κωνσταντινούπολη και η επιστροφή του στο Στρέμπενο πιθανότατα συνδέονται με τη συμμετοχή του σε δραστηριότητες του Βουλγαρικού Κομιτάτου.
Στο Στρέμπενο, εργάστηκε υπέρ του Βουλγαρικού Κομιτάτου, προετοιμάζοντας τις τοπικές περιοχές για την επανάσταση κατά των Οθωμανών. Ωστόσο, μετά από διαφωνίες με τα στελέχη του Κομιτάτου και έπειτα από μια ανεπιτυχή απόπειρα δολοφονίας του, ο καπετάν Βαγγέλης κατέφυγε στο μοναστήρι των Αγίων Αναργύρων της Χόλιστας (σημ. Μελισσότοπος) με τη βοήθεια προκρίτων της περιοχής. Στο μοναστήρι υπηρετούσε ως ηγούμενος ο συντοπίτης του, παπά Γρηγόριος Νικολαΐδης. Μέσω του ηγούμενου ο Στρεμπενιώτης ήρθε σε επαφή με τον Μητροπολίτη Καστοριάς, Γερμανό Καραβαγγέλη (1866-1935), ο οποίος τον μύησε στον Αγώνα.
Σε στενή συνεργασία με τον Μητροπολίτη Καστοριάς, ο καπετάν Βαγγέλης οργάνωσε ένα μικρό ένοπλο σώμα, με τη συμμετοχή ντόπιων ανδρών από το Στρέμπενο και το Λέχοβο. Το καλοκαίρι του 1903, το ένοπλο σώμα του καπετάν Βαγγέλη ενισχύθηκε με δέκα Κρητικούς, οι οποίοι κατάγονταν από τα Σφακιά των Χανίων. Αυτή ήταν η πρώτη φορά που το Ελληνικό κράτος ενίσχυσε τους αγώνες στη Μακεδονία με την αποστολή ανταρτών από την Κρήτη.
Στη διάρκεια των ετών 1900-1904, ο Στρεμπενιώτης οπλαρχηγός επιχειρούσε με την ένοπλη ομάδα του εναντίον Κομιτατζήδων, περιφρουρώντας και στήνοντας ενέδρες στα περίχωρα της γενέτειράς του. Σε κάποιες από τις ένοπλες συγκρούσεις, η ομάδα του πέτυχε σημαντικές νίκες, σκοτώνοντας αρχικομιτατζήδες, όπως ο βοεβόδας Κύρτσεφ και ο βοεβόδας Αλέξης. Σημαντική ήταν και η συμβολή του ένοπλου σώματος του καπετάν Βαγγέλη στην αντίσταση κατά της προσπάθειας κατάληψης της Κλεισούρας από τους Κομιτατζήδες, στις 20 Ιουλίου 1903, έπειτα από την εξέγερση του Ίλιντεν. Στις 12 Μαΐου του 1904, γύρω στις πέντε το πρωί, ο καπετάν Βαγγέλης, καθώς επέστρεφε στα Ασπρόγεια από το Μοναστήρι (σημ. Μπίτολα), δολοφονήθηκε από Βούλγαρους Κομιτατζήδες, πέφτοντας θύμα ενέδρας κοντά στο Αετόζι (σημ. Αετός) της Φλώρινας.
Ο οπλαρχηγός ξεχώρισε για την ανδρεία και για την αποφασιστικότητά του, κερδίζοντας τον σεβασμό των συναγωνιστών του. Ενδεικτικό της εκτίμησης που έχαιρε είναι το γεγονός ότι στις 16 Σεπτεμβρίου του 1904, ο Παύλος Μελάς επισκέφθηκε τον τάφο του Καπετάν Βαγγέλη, στον προαύλιο χώρο του Ναού της Μεταμόρφωσης του Σωτήρα Χριστού στα Ασπρόγεια. Εκεί, υποσχέθηκε να φροντίσει για τον ευπρεπισμό του μνήματος και για την τοποθέτηση ενός μαρμάρινου σταυρού.
Η αναγνώριση της συνεισφοράς του καπετάν Βαγγέλη στον Μακεδονικό Αγώνα διατηρήθηκε έντονη και σε μεταγενέστερα έτη, όπως φαίνεται από την πρωτοβουλία που έλαβε το 1930 ο πρώην Μακεδονομάχος, Γρηγόριος Φαληρέας (καπετάν Ζάκας). Ο Φαληρέας, ως Διοικητής τότε της IX Μεραρχίας του Ελληνικού Στρατού, απέτισε φόρο τιμής στον Στρεμπενιώτη οπλαρχηγό φροντίζοντας για την ανακατασκευή του μνήματός του.
Ενδεικτική Βιβλιογραφία:
Αργυρόπουλος Περικλής Α., Ο Μακεδονικός Αγών. Aπομνημονεύματα, Θεσσαλονίκη: Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, 1957 (ανατύπωση: Ο Μακεδονικός Αγώνας. Απομνημονεύματα. Π. Αργυρόπουλος · Α. Ζάννας · Κ. Μαζαράκης · Α. Σουλιώτη-Νικολαΐδης · Ναούμ Σπανός · Β. Σταυρόπουλος, Θεσσαλονίκη: Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου Αίμου, 1984).
Γύπαρης Παύλος, Ο καθρέπτης του Μακεδονικού Αγώνος. 1903-1909, Αθήναι: χ.ε., 1962.
Δούφλιας Κώστας, «Τα δημοτικά τραγούδια του Μακεδονικού Αγώνα», στο Ο Μακεδονικός Αγώνας. Συμπόσιο, Θεσσαλονίκη ‒ Φλώρινα ‒ Καστοριά ‒ Έδεσσα, 28 Οκτωβρίου-2 Νοεμβρίου 1984, Θεσσαλονίκη: Ίδρυμα Μελετών Χερσονήσου του Αίμου ‒ Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα, 191-207.
Επίσημα έγγραφα περί της εν Μακεδονία οδυνηράς καταστάσεως, Εν Κωνσταντινουπόλει: Πατριαρχικό Τυπογραφείο, 1906 [ανατύπωση Θεσσαλονίκη: Εκδοτικός Οίκος Αδελφών Κυριακίδη Α.Ε., 1993].
Κολιόπουλος Ιωάννης Σ., Μιχαηλίδης Ιάκωβος Δ., Παπανικολάου Κωνσταντίνος Σ. (επιμ.), Αφανείς Γηγενείς Μακεδονομάχοι (1903-1913), Θεσσαλονίκη: Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών ‒ University Studio Press, 2008.
Μελά Ναταλία Π., Παύλος Μελάς. Βιογραφία από διηγήσεις, αναμνήσεις, γράμματα δικά του και άλλων, Αθήνα ‒ Γιάννινα: Εκδόσεις Δωδώνη, 1992.
Μόδης Γεώργιος, Μακεδονικός Αγών και Μακεδόνες αρχηγοί, Θεσσαλονίκη: Εταιρεία Μακεδονικών Σπουδών, 1967.
Νόταρης Ιωάννης, «Ο Καπετάν Βαγγέλης», Αριστοτέλης 43 (1969): 9-14.
Τσεκουνάρης Μιχαήλ, «Η Κοινότητα Ασπρογείων κατά το Μακεδόνικο αγώνα», Αριστοτέλης 225-226 (1994): 29-37.
Χολέβας Ιωάννης Χ., Οι Έλληνες σλαβόφωνοι της Μακεδονίας, Αθήνα: Εκδόσεις Ρήσος, 21991.
Σχετιζόμενα σημεία
Μνημείο οπλαρχηγού Βαγγέλη Στρεμπενιώτη

Μνημείο οπλαρχηγού Βαγγέλη Στρεμπενιώτη
Το μνήμα του Καπετάν Βαγγέλη Στρεμπενιώτη

Το μνήμα του Καπετάν Βαγγέλη Στρεμπενιώτη
Μνημείο Πεσόντων του Μακεδονικού Αγώνα

Μνημείο Πεσόντων του Μακεδονικού Αγώνα




